İslâm tarihinde Ehl-i Sünnet Vel Cemaat dışında çok fırkalar meydana gelmiş ve hak yoldan sapmışlardır. Mutezle ve Cebriye mezhepleri en bilinenleri arasındadır.
Özellikle kader inancı noktasında Ehl-i Sünnetin dışına çıkan bu fırkalardan Mutezile inancına sahip olanlar, hayır ve şerri Allah yaratır inancını kabul etmemektedirler. Kul kendi fiillerinin yaratıcısıdır demektedirler. Böylece Allah’ı, şerleri yaratmaktan tenzih ettiklerini sanmaktadırlar. Kul kendi kaderini kendi belirler, diyerek kaderi inkâr ederler. Halbuki, kadere, hayır ve şerrin Allah’tan geldiğine olan Ehl-i Sünnet inancının dışına çıkarak fırak-ı dâlleye dahil olmuşlardır.
Her şeyin yaratıcısı yalnız Allah’tır. Binlerce hikmetler için şerleri ve fenalıkları yaratan da Allah’tır. Allah’tan başka hiç bir şeyin yaratma gücü yoktur. Meselâ, şeytanı yaratan Allah, onunla insanın mahiyetine ekilen istidat ve kabiliyet tohumlarını inkişaf ettirmek istemiş. Eğer, şeytan yaratılmamış olsaydı, insanın makamı melekler gibi sabit kalacaktı. Halbuki, makamı sabit olarak Allah’a kulluk yapan meleklerin sayısını ancak Allah bilir. O zaman da insan türünü yaratmaya gerek olmayacaktı.
Evet, kul kendi irade-i cüz’iyesiyle bir şeyi yapmaya karar verirse Allah onun fiilini yaratır. Şayet hayırlı bir şeyse mükâfatını, şerli bir iş yapmışsa cezasını görür.Kaderi inkâr eden Mutezile mensupları, insanın kendi fiillerini yaratığını kabul eder. Cebriyeciler ise, insan iradesini yok sayarak, kader noktasından insanın rüzgârın önünde savrulan yapraklar gibi olduğunu kabul eder. İnsanın cüz’i iradesinin yok hükmünde olduğunu söyleyip, günahlı fiillerini kadere yükler. Meselâ, birisi bir adamı tüfek atarak öldürse, Mutezile der “Tüfek atmasaydı ölmeyecekti.” Cebriyeciler der “Tüfek atmasaydı da yine ölecekti, çünkü kaderinde öleceği yazılmış.” Ehl-i Sünnet der “Tüfek atmasaydı ölmesi bizce meçhul.” Hülâsa, Mutezile, Ehl-i Sünnete göre ifrat, Cebriyeciler de tefrit durumundadırlar. Kurtulacak olan fırka ise, Ehl-i Sünnet Vel Cemaattir. Bu mesele çok uzundur. Bu kadarla iktifa edelim. Her ne kadar bu sapmış fırkalar ortada görünmüyorsa da, fikirleri Ehl-i Sünnet içinde de yanlış olarak kabul görüyor.
asyanur.info samicebeci.net (YouTube-Sami Cebeci videoları)
