Güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildiğini haber veren Sevgili Peygamberimiz (asm), yüksek ahlâkın tamamını şahsında Allah’ın izniyle cem etmişti. Hatta birbiriyle tezat teşkil eden güzel ahlâklarda da, en kemâl mertebedeydi.
Halbuki, bir ahlâkta ileri olan bir kişi onun tezadı olan diğer güzel bir ahlâkta aynı derecede güzel olmaz. Meselâ; fevkalâde cesur, korkusuz ve atak olan bir kimse, aynı halde halim, selim, yumuşak huyla olamaz. Mutlaka birinde geri olur. Veya çok cömert olan bir şahıs, aynı zamanda iktisatlı olamaz. İktisatlı ve tutumlu olan da cömert olamaz.
Fakat, başka bir mucize çeşidi olarak, Hazret-i Peygamber (asm) birbiriyle uyumlu olan veya olmayan bütün güzel ahlâkların hepsinde en kemâl mertebedeydi.
Bazı hasletler ve güzel huylar vardır ki, merdut ve menfur olan kötü ahlâklarla benzerlik arz eder. Halbuki, aralarında dağlar kadar fark vardır. Meselâ; tevazu övülmüş, zillet kötülenmiş iki ahlâktır. Fakat, zâhiren birbirine benzer. Vakarla kibir de birbirine benzeyen fakat ayrı olan iki sıfattır. Buna binaen Bediüzzaman şu tespiti yapar: “Öyle de, ahlâk-ı âliye-i Peygamberiden olan ve belki kâinattaki nizam-ı hikmet-i İlâhiyenin medarlarından olan iktisat ise, sefillik ve bahillik ve tamahkârlık ve hırsın halitası olan hısset (cimrilik) ile hiç münasebeti yok. Yalnız sûreten bir benzeyiş var.” (Lem’alar s. 148)
Bu hakikati teyit için Bediüzzaman mealen şu olayı nakleder: Hazret-i Ömer’in (r.a.) büyük oğlu Abdullah, çarşıda kırk para için alışverişte tartışma yapar. Şiddetli münakaşa eder. Sonra evinin kapılarında iki ayrı fakire birer altın ihsanda bulunur. Bu garip hadiseyi takip eden bir sahabe Hazret-i Abdullah’a (r.a.) sorar “Neden böyle yaptın?” Cevaben dedi ” Çarşıdaki vaziyet iktisattan ve kemâl-i akıldan ve alışverişin esası ve ruhu olan emniyetin, sadâkatin muhafazasından gelmiş bir hâlettir, hısset (cimrilik) değildir. Hanemdeki vaziyet, kalbin şefkatinden ve ruhun kemâlinden gelmiş bir hâlettir. Ne o hıssettir ve ne de bu israftır.”
İmam-ı Âzam bu sırra işaret olarak “Hayırda ve ihsanda fakat müstehak olanlara israf olmadığı gibi, israfta da hiç bir hayır yoktur.” demiş. Şu mübarek Ramazan ayında, hayırlı amellerin bin kat sevaba vesile olduğu bir zamanda, bizleri cömert kullarının arasına dahil etsin, amin.
asyanur.info samicebeci.net (YouTube-Sami Cebeci videoları)
